Poradniki
Materiał cyfrowy na pierwszym spotkaniu z klientem: co zabezpieczyć
Czym różni się ślad zdarzenia od relacji o zdarzeniu, cztery braki, przez które materiał traci wartość, pięć pytań do klienta i zasady zabezpieczania materiału cyfrowego.
Wartość dowodu cyfrowego rozstrzyga się na długo przed tym, jak sprawa trafi do biegłego. Biegły pracuje na tym, co dostanie. Jeżeli materiał zebrano źle, opinia będzie o ograniczeniach materiału, a nie o sprawie.
Ślad zdarzenia a relacja o zdarzeniu
- Ślad zdarzenia powstał sam, w chwili zdarzenia, jako skutek działania systemu.
- Relacja o zdarzeniu powstała później, bo ktoś postanowił coś pokazać.
To różnica rodzaju, nie stopnia. Porządkuje ją jedno pytanie:
Czy ten materiał powstałby, gdyby nie było sporu?
Tak - to ślad zdarzenia: dziennik serwera, historia zamówień, historia zmian konta reklamowego. Nie - to relacja: zrzut ekranu, zestawienie w arkuszu, raport podsumowujący współpracę. Relacja nie jest bezwartościowa, ale ma inny ciężar i inaczej się ją podważa.
Co pokazuje poszczególny materiał
- Zrzut ekranu to obraz fragmentu ekranu. Nie pokazuje, kto był zalogowany, jakie były filtry i sortowanie, co było poza kadrem ani czy widok przedstawia stan bieżący, czy archiwalny.
- Wiadomość e-mail ma dwie warstwy: treść i nagłówki techniczne (droga przesyłki, znaczniki czasu, wyniki weryfikacji nadawcy). Wydruk zwykle zawiera tylko pierwszą.
- Dziennik systemowy jest najmocniejszy, bo powstaje automatycznie. Wymaga jednak informacji, z jakiego systemu pochodzi i w jakiej strefie czasowej zapisuje czas, pełnego zakresu oraz opisu pól.
- Eksport z systemu pokazuje stan z dnia wykonania eksportu, nie z dnia zdarzenia. Rekord, który zmieniał się w czasie, ma w eksporcie datę utworzenia i treść z dnia eksportu.
- Raport przygotowany przez stronę jest twierdzeniem strony popartym danymi. Eksport jest danymi. Raport wymaga podania podstawy: z czego liczony, za jaki okres, jaką metodą.
- Historia zmian pokazuje nie tylko stan, ale też kto, kiedy i co zmienił. W sporach o staranność prowadzenia usługi bywa jedynym materiałem, który odpowiada na pytanie, czy ktokolwiek pracował.
Cztery braki, przez które materiał traci wartość
- Brak daty - a właściwie brak informacji, o który czas chodzi.
- Brak źródła - z którego systemu i przez kogo materiał pobrano.
- Brak zakresu - jakie filtry, jaki okres, ile rekordów.
- Brak ciągu zdarzeń - wycinek bez tego, co było przed i po.
Każdy z tych braków da się usunąć w chwili zbierania materiału i prawie żadnego nie da się usunąć później.
Brak daty to zwykle trzy różne daty
- data zdarzenia, którego dotyczy zapis,
- data wykonania zrzutu albo eksportu,
- data modyfikacji pliku na dysku.
W sporze rozstrzyga pierwsza, a materiał zwykle niesie tylko trzecią, która zmienia się przy każdym otwarciu i zapisaniu pliku.
Pięć pytań do klienta na pierwszym spotkaniu
- Do jakich systemów masz jeszcze dostęp i czy ktoś może Ci go odebrać?
- Kto jest właścicielem kont - Ty, druga strona czy podmiot trzeci?
- Czy masz umowę na piśmie i co dokładnie wymienia jako zakres?
- Czy coś już pobrałeś i w jakiej postaci?
- Kiedy to się działo? Od tego zależy, czy materiał jeszcze istnieje.
I szóste, do siebie: co zniknie, jeżeli poczekamy miesiąc? Na pierwszym spotkaniu zwykle nie wiadomo, czy sprawa trafi do sądu, a materiał już wtedy zaczyna znikać.
Jak zabezpieczać materiał
- Pobierz z systemu źródłowego, nie zrzutem ekranu cudzego widoku.
- Weź pełny zakres, nie wycinek pasujący do tezy.
- Zapisz, kto, kiedy i jak pobrał materiał.
- Nie nadpisuj pliku roboczego, pracuj na kopii.
- Zachowaj postać pierwotną pliku, nie tylko wydruk.
- Opisz ciąg zdarzeń i pochodzenie materiału w piśmie.
Punkt 2 bywa niewygodny, bo pełny zakres zawiera też materiał niekorzystny. Ten materiał i tak się pojawi, a wybiórczy eksport osłabia wszystko pozostałe.
Czego nie robić
- Nie przepisywać danych do własnego arkusza i nie składać go zamiast źródła.
- Nie poprawiać literówek w cytatach. Poprawiona pisownia to zmiana treści materiału dowodowego.
- Nie zakładać, że sprawa poczeka. Systemy usuwają historię według własnych zasad.
- Nie zwlekać ze zgłoszeniem nieczytelności materiału. Zastrzeżenie zgłoszone po miesiącach dotyczy stanu, którego już nie da się odtworzyć.
Często pomijane: archiwum internetowe
Gdy spór dotyczy strony internetowej, jej wygląd i treść z przeszłości bywają zachowane w publicznych archiwach, niezależnie od stron sporu. Sprawdzenie zajmuje kilka minut i bywa rozstrzygające dla pytania, czy dana funkcja w ogóle istniała w spornym okresie. Archiwum nie zapisuje jednak wszystkiego, więc brak zapisu nie dowodzi braku strony.
Trzy materiały do oceny
Przypadki skonstruowane na potrzeby tekstu.
A. Zrzut ekranu panelu reklamowego z widocznym wydatkiem za miesiąc, bez daty wykonania. Relacja o zdarzeniu. Brak daty wykonania czyni ją niesprawdzalną. Naprawa: eksport z tego samego panelu.
B. Plik z historią zmian w systemie za 14 miesięcy, pobrany przez stronę przeciwną, z widocznym filtrem „tylko moje zmiany”. Ślad zdarzenia, ale filtr czyni zbiór niepełnym z definicji: zmiany drugiej strony zostały wycięte. Materiał wygląda najmocniej, a broni się najsłabiej.
C. Wydruk dwóch wiadomości e-mail bez nagłówków technicznych, przy spornej dacie jednej z nich. Ślad zdarzenia okrojony do jednej warstwy. Sporną datę rozstrzygają nagłówki, których w wydruku nie ma. Naprawa: wniosek o złożenie wiadomości w postaci pierwotnej.
Objętość materiału nie jest miarą jego wartości.
Powiązane rodzaje sporów
Poradnik jest materiałem metodycznym. Nie zawiera danych z akt spraw, a opisane przypadki są skonstruowane. Pozostałe poradniki: Poradniki dla pełnomocników.
Masz sprawę wymagającą opinii technicznej?
Napisz w kilku zdaniach, czego dotyczy sprawa. Odezwę się z propozycją zakresu i wstępną informacją o możliwym terminie.